نرمش و تاثیر آن بر افزایش عملکرد ورزشکاران
مقدمه
معمولاً در هر جلسه تمرین، ورزشکاران به انجام حرکاتی میپردازند که تحت عنوان «نرمش» نامیده میشود. احتمالاً اولین کشوری که به قانونمند کردن این حرکات پرداخت «سوئد» بود و لذا این حرکات به ورزش یا نرمش سوئدی معروف شدند.
بعدها در هر رشته ورزشی، تعدادی از حرکات نرمشی از اهمیت بیشتری برخوردار شدند و لذا علاوه بر جنبه عمومی نرمشها، به نوعی ویژگی اختصاصی هم دست یافتند. بطوری که امروز در رشتههای مختلف ورزشی، مربیان بدنساز، ورزشکاران را با حرکات خاصی تمرین داده و بدن آنان را به آمادگی مطلوب میرسانند.
پارهای مطالعات، خواص نرمش و حرکات نرمشی را افزایش قابلیتهای بدنی نظیر انعطافپذیری به ویژه
انعطاف پذیری پویا و متحرک، آمادگی قلبی – تنفسی و یا ایجاد تعادل و توازن در ورزشکاران میدانند، در حالی که تمام این ویژگیها را میتوان با دویدن، انجام حرکات تعادلی و یا کار با وزنه هم بدست آورد و در نتیجه نیازی به صرف انرژی و وقت اضافی نیست. شاید اصلی ترین هدف طراحان این نوع حرکات ورزشی، «ایجاد هماهنگی عصبی - عضلانی» و «حس همبستگی تیمی» در ورزشکاران است.
نرمش و ایجاد هماهنگی عصبی – عضلانی
یکی از مهمترین عوامل موفقیت در ورزش، ایجاد و تقویت هماهنگی عصبی – عضلانی است. به زبانی ساده میتوان هماهنگی عصبی – عضلانی را چنین تعریف کرد: تطابق زمانی فرامین عصبی صادره از مغز و نخاع به عضلات و اجرای انقباضات عضلانی متناسب با آنها، این تناسب باید شامل شدت انقباض، دامنه حرکتی مفصل و نیز سرعت انقباض در اندامهای مختلف بدن باشد و لذا :
1- کسانی که از هماهنگی عصبی – عضلانی برخوردارند، برای انجام یک فعالیت مشخص و یا اجرای یک مهارت ورزشی از انرژی کمتری استفاده میکنند.
2- این افراد دارای «روانی حرکتی» مناسب و قدرت یادگیری بیشتری هستند.
3- تسهیل حرکتی و هماهنگی عصبی – عضلانی باعث میشود که ورزشکاران مهارتهای جدید و پیچیدهتر را به سهولت فرا گیرند.
4- حرکات بدنی اینگونه افراد از زیبائی خاصی برخوردار است و انجام مهارتهای ورزشی توسط آنان بیشتر موجب جلب توجه «تماشاچیان» خواهد شد.
یکی از بهترین روشهای تمرین و افزایش هماهنگی عصبی – عضلانی انجام حرکات موزون و نرمشهای دسته جمعی و تیمی است، زیرا در مقایسه با دیگر روشها میتوان میزان زیبائی و هماهنگی حرکات را تخمین زده و نسبت به تصحیح آنها اقدام کرد و به همین دلیل مربیان باید توجه داشته باشند که انجام حرکات نرمشی بسیار ضروری و مهم است بشرطی که به صورت دسته جمعی و کاملاً یکنواخت و موزون عمل شود.
روش انجام نرمش
غالباً دیده میشود که ورزشکاران به گرد مربی و یا ورزشکار قدیمیتری که سمت «میاندار» را دارد حلقه زده و حرکات نرمشی را ناهماهنگ اجرا مینمایند و در شمارش و یا سرعت و شدت نرمشها یکنواختی و تناسب لازم دیده نمیشود، در حالی که هدف اصلی از اجرای این حرکات ورزشی ایجاد هماهنگی است. هماهنگی باعث میشود که مهارتهای جدید با سهولت بیشتری آموزش داده شود و ورزشکارانی که از سرعت کافی برای یادگیری حرکتی و فرا گرفتن مهارتهای جدید برخوردار نیستند و یا از تعادل و توازن کمتری در اجرای مهارتهای بدنی بهره میبرند به توانائیهای بیشتری دست یابند.
نظامیان و سربازان در حالت راه پیمائی و دویدن برای ایجاد هماهنگی از ریتمهای خاصی استفاده میکنند،
سادهترین روشها، شمارش اعداد با صدای بلند، ضربه زدن به زمین با پا و یا «کف زدن» با دست و هماهنگ با ریتم حرکتی است. اینکار باعث میشود که پس از مدت کوتاهی سربازان بتوانند به اجرای مهارتهای پیچیدهتر بپردازند.
مربیان ورزشی موفق باید در اجرای نرمشها از انضباط خاصی پیروی کرده و ورزشکاران را وادار نمایند که همه با هم و به صورتی یکنواخت، حرکات نرمشی را انجام دهند. در شمارش اعداد و هم زمانی صدا و حرکت دقت کافی به عمل آورند و نگذارند که ورزشکاران حرکات نرمشی را با شدت و سرعتهای متفاوت انجام دهند. تنها استثنا وقتی است که ورزشکار به صورت انفرادی، مشغول گرم کردن بدن خود باشد وگرنه در جمع و با حضور سایر ورزشکاران این حرکات باید کاملاً یکنواخت، هماهنگ و موزون و در عین حال صحیح انجام شوند.
نرمش و ایجاد همبستگی تیمی
در سالهای 1950 و 1951 شاختر و باک به تحقیقاتی در زمینه همبستگی تیمی بین ورزشکاران دست زدند. آنان به این نتیجه رسیدند که رابطه مستقیم و معنیداری بین موفقیتهای ورزشی و میزان همبستگی تیمی در افراد تیم دیده
میشود، لذا به مربیان و روانشناسان ورزشی توصیه نمودند که به هر طریق ممکن در افزایش میزان «همبستگی تیمی» بین ورزشکاران بکوشند. شاید یکی از مهمترین روشهای کم هزینه و پر بازده برای این منظور انجام حرکات ورزشی و نرمشی یکنواخت و هماهنگ باشد. زیبائی دیدن حرکات موزونی که به طور هم زمان و یکنواخت انجام میشود بسیار بیشتر و گیراتر از حرکاتی است که بطور ناهماهنگ اجرا میشود و انسانها تمایل دارند که خود را در فرایندهای زیبا و جذاب دخیل و شریک بدانند، لذا توصیه مربیان به انجام صحیح و هماهنگ حرکات نرمشی، میتواند در افزایش تعلق خاطر و همبستگی بین ورزشکاران تاثیر گذار و مهم باشد. انجام پژوهشهای علمی در این زمینه توصیه میشود. زیرا در ورزش ایران بسیاری از روشهای تمرینی صرفاً به صورت تقلیدی وارد حیطه قهرمانی شده و با توجه به شرایط فرهنگی موجود در کشور به نقد و بررسی کشیده نشدهاند. پیشنهاد میشود که در زمینه مسائل روانشناختی ورزشی و بویژه میزان همبستگی اجتماعی و تیمی در ورزشکاران ایرانی تحقیقاتی به عمل آید. نتایج چندین دهه مسابقات ورزشی نشان داده است که قهرمانان ایرانی در رشتههای انفرادی موفقتر از ورزشهای تیمی ظاهر میشوند و بجزء مورد استثنایی «والیبال» آن هم در سالهای اخیر، نشانی از موفقیتهای پایدار در ورزشهای تیمی دیده نمیشود. شاید رازهای این حقیقت تلخ در طی پژوهشهای علمی آشکار شود. نکته بسیار مهم این است که تنها ورزشکاران رشتههای اجتماعی به همبستگی تیمی نیاز ندارند، بلکه کلیه قهرمانان چه در رشتههای تیمی و چه در ورزشهای انفرادی به همبستگی تیمی و عرق وحمیت ملی نیازمندند. پس افزایش همبستگی تیمی میتواند به صورت بارزی در موفقیتهای کشتی گیران، وزنهبرداران، بوکسورها و ... با هم موثر باشد.
خلاصهای از کتاب روانشناسی کاربردی ورزشی
تالیف دکتر مسعود حاجی رسولی
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر